Phát triển sân khấu truyền thống cần sự đoàn kết

Nghệ thuật truyền thống nước ta đang đứng trước nhiều nỗi lo hiện hữu: thiếu vắng khán giả, thiếu lớp trẻ giữ nghề, các trường nghệ thuật chật vật và khó khăn trong công tác tuyển sinh… Vì thế, thắp lửa và giúp các bộ môn nghệ thuật truyền thống lan tỏa, tạo ra nguồn lực kế thừa, phát triển trong tương lai vốn luôn là điều nan giải ở Việt Nam lâu nay.

Ba nghệ sĩ thế hệ thứ 5 của đại gia đình Bầu Thắng – Minh Tơ: Quế Trân, Tú Sương và Điền Trung

 

Chưa bao giờ, đời sống nghệ sĩ sân khấu nước ta lại gặp những khó khăn như hiện nay. Các nhà hát chuyển dần sang cơ chế tự chủ về tài chính đồng nghĩa với tiền lương của nghệ sĩ bị siết chặt và được đưa lên cân đong đo đếm. Nếu như ở thời bao cấp, các nghệ sĩ sân khấu truyền thống đã gặp rất nhiều khó khăn, chật vật trong việc nuôi sống bản thân, gia đình, thì nay, khi nguồn kinh phí bị cắt giảm, những khó khăn đó càng tăng lên.

Những nghệ sĩ có tên tuổi, họ còn có nhiều show diễn, nhiều lời mời thì còn có thêm thu nhập. Còn những nghệ sĩ chưa khẳng định được tên tuổi thì bị phụ thuộc hoàn toàn vào đoàn, show diễn thì ít, lương bổng thì thấp… không đảm bảo cuộc sống.

Không khó để nhận thấy, nghệ thuật truyền thống bao gồm các bộ môn tuồng, chèo, cải lương, ca kịch, dân ca, xiếc… đang bị nhiều loại hình giải trí thời đại mới lấn át. Chính vì điều này, các buổi diễn nghệ thuật truyền thống thường thưa vắng người xem, một phần vì các tác phẩm chưa thật sự cuốn hút, nhiều chương trình, vở diễn, tiết mục được dàn dựng lại từ kịch bản đã phủ bụi thời gian nên không có sự mới lạ. Cũng từ đây, không ít nhà hát, đơn vị biểu diễn nghệ thuật gặp khó khăn, thiếu kinh phí để duy trì hoạt động hoặc đầu tư cho những tác phẩm mới.

Thực tế cũng cho thấy, các loại hình nghệ thuật Tuồng, Chèo, Cải lương và Dân ca đang bị khủng hoảng nguồn nhân lực nên không giữ được vai trò, vị trí vốn có trong đời sống xã hội. Nhiều giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống mà các thế hệ cha anh đã dày công vun đắp qua chiều dài lịch sử đang có nguy cơ mai một, thất truyền.

Bên cạnh đó, Bộ Văn hóa – Thể thao & Du lịch (VH-TT&DL) cho biết, hiện nay hầu hết các đơn vị nghệ thuật sân khấu truyền thống đang bị thiếu hụt nghệ sĩ, diễn viên và nhạc công. Nhiều năm qua, các cơ sở đào tạo không tuyển đủ chỉ tiêu sinh viên các ngành nghệ thuật biểu diễn sân khấu truyền thống và nhạc công của khoa kịch hát dân tộc.

Nhiều đơn vị nghệ thuật truyền thống không có gương mặt nghệ sĩ trẻ, có tâm huyết và cả tài năng để dàn dựng tác phẩm. Đội ngũ nghệ sĩ biểu diễn lành nghề hầu hết đã lớn tuổi, tình trạng khan hiếm tài năng trẻ ngày càng trở nên trầm trọng.Không những thế, nhiều trường đào tạo nghệ thuật cũng cho biết rất khó khăn trong việc tuyển sinh dù thời gian qua Nhà nước cũng như Bộ VH-TT&DL, các trường, nhà hát… có những chính sách ưu đãi với thí sinh thi, học sinh, sinh viên học các ngành về nghệ thuật truyền thống.

Nghệ thuật truyền thống nói chung đang đứng trước nguy cơ mai một, các trường đào tạo luôn thiếu các tài năng trẻ theo học có nhiều nguyên nhân khác nhau. Riêng với các trường nói trên, mặc dù từ năm 2013 Chính phủ đã ban hành Nghị định 74/2013/NĐ-CP quy định bổ sung một số điều của Nghị định 49/2010/NĐ-CP về miễn giảm học phí, trong đó ghi rõ: “Các đối tượng được giảm 70% học phí gồm: Học sinh, sinh viên các chuyên ngành nhã nhạc cung đình, chèo, tuồng, cải lương, múa, xiếc…” nhưng tình trạng thiếu hụt học sinh, sinh viên theo học chưa được cải thiện.

Bên cạnh đó, Bộ VH-TT&DL cũng đã thông qua “Đề án đào tạo diễn viên, nhạc công cho các đơn vị nghệ thuật tuồng, nghệ thuật chèo, nghệ thuật cải lương và dân ca kịch chuyên nghiệp trong cả nước giai đoạn 2016 – 2020” từ năm 2015 nhưng đến nay đề án vẫn chưa đạt được những mục tiêu như kỳ vọng.

Để vực dậy cũng như tạo ra được nguồn lực, thế hệ trẻ giữ lửa nghệ thuật truyền thống từ các đơn vị đào tạo, các nhà hát… vốn là một bài toán khó ở nước ta nhiều năm qua. Tuy nhiên, theo ông Phạm Ngọc Tuấn, Giám đốc Nhà hát Tuồng Việt Nam, muốn có nhân lực, trước hết cơ chế, chính sách về thu nhập của nghệ sĩ phải phù hợp với cuộc sống. Bên cạnh đó, ông Tuấn cho rằng, công tác đào tạo nguồn nhân lực cho nghệ thuật truyền thống cần có sự vào cuộc của nhiều đơn vị, bộ ngành khác.

Trước đây, Cục Nghệ thuật Biểu diễn đã làm chương trình thử nghiệm mô hình “Sân khấu học đường” do Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Thị Thành thực hiện nhằm thu hút sự quan tâm của học sinh đối với kịch hát truyền thống Việt Nam.Việc làm này đã thổi vào thế hệ trẻ lòng yêu mến nghệ thuật sân khấu dân tộc, đánh thức các nghệ nhân còn hoạt động sân khấu dân tộc niềm say mê tin tưởng vào đường lối lãnh đạo văn hóa của Đảng, thức tỉnh lãnh đạo địa phương quan tâm đến nghệ thuật sân khấu dân tộc.

Sân khấu truyền thống như tuồng, chèo, cải lương, chầu văn, ca trù, múa rối… thực sự có sức hấp dẫn không chỉ với du khách quốc tế mà với mỗi người dân Việt Nam. Vấn đề là chúng ta làm thế nào để tạo được sợi dây kết nối khán giả với sân khấu. Nếu ca nhạc là nghe nhiều thì sân khấu là nhìn nhiều.

Sân khấu truyền thống đậm nét tinh túy và có tính đặc thù nhất định, càng gần gũi, càng tiếp cận trực diện thì càng dễ yêu mến. Việc cấp bách hiện nay là cần có những biện pháp thiết thực để vực dậy nền sân khấu truyền thống của Việt Nam bởi, vẫn còn rất nhiều khán giả yêu mến sân khấu truyền thống, vẫn còn rất nhiều nghệ sĩ tâm huyết với nghề và vẫn còn rất nhiều bạn trẻ muốn theo đuổi bộ môn nghệ thuật này.

Để nền sân khấu truyền thống dân tộc có thể phát triển và hội nhập hóa tốt, chúng ta cần có những giải pháp thức thời.Về phía Nhà nước hoặc đơn vị tổ chức tư nhân, cần phải trang bị sân khấu xứng tầm với các thiết bị tối tân đáp ứng được những nhu cầu, nếu không sẽ bị lạc hậu, chậm tiến so với thời đại. Phải tìm kiếm được những kịch bản hay, nội dung tốt để thu hút khán giả. Nghệ sĩ luôn phải học hỏi và làm mới mình.

Ngoài ra, việc định hướng cho khán giả là điều vô cùng quan trọng, có khi khán giả bị mải mê, bị cuốn theo những loại hình giải trí vô bổ, nhảm nhí. Do đó chúng ta phải có những phương pháp tiếp cận và truyền bá tốt, giúp khán giả biết đến và yêu mến sân khấu truyền thống dân tộc.

Mai Châu

Tags: #cải lương tuồng cổ#chèo cổ#Dân ca kich