Khi sân khấu không có khán giả

Mô hình “nhà hát truyền hình” được xem là hướng đi phù hợp của nghệ thuật biểu diễn trong đại dịch. Song biểu diễn để phát trực tuyến cũng đặt ra cho các nhà hát, các nghệ sĩ nhiều thử thách mới.

Cảnh vở Tình sử Thăng Long (Nhà hát chèo Hà Nội)

Giải pháp tình thế mùa dịch

Lần thứ tư phải đóng cửa do đại dịch, biểu diễn nghệ thuật gần như ở trong trạng thái đóng băng. Trong thời điểm sân khấu tắt đèn, nghệ sĩ ngừng diễn, lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) cùng lãnh đạo các nhà hát đã có những giải pháp để nghệ sĩ được trở lại ngay cả khi dịch vẫn đang có diễn biến khó lường.

Ngay từ tháng 6/2021, Bộ VHTTDL đã có những chỉ đạo triển khai hình thức thu phát, ghi hình các chương trình nghệ thuật đặc sắc để phát online (trực tuyến) và trên các kênh truyền hình. Cục Nghệ thuật biểu diễn đã gửi thông báo đến các nhà hát trực thuộc bộ lựa chọn những tác phẩm nghệ thuật chất lượng để ghi hình phát sóng trên các kênh truyền hình.

Để đưa chủ trương “Nhà hát online” vào cuộc sống, Cục Nghệ thuật biểu diễn đã làm việc với các nhà hát trực thuộc Bộ và chọn ra những tác phẩm chất lượng để ghi hình, phát sóng trên một số kênh truyền hình trung ương và địa phương từ tháng 7.

Với thế mạnh của 12 nhà hát trực thuộc Bộ, khán giả truyền hình sẽ được thưởng thức những vở diễn tiêu biểu của nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau từ kịch nói, tuồng, chèo, cải lương, múa rối, xiếc cho tới các thể loại ca múa nhạc dân gian và đương đại… Sau một thời gian xây dựng theo chỉ đạo của Bộ VHTTDL, mô hình nhà hát truyền hình, nhà hát trực tuyến đã chính thức được triển khai.

Được luyện tập, xây dựng, ghi hình tại tỉnh Thái Nguyên, chương trình nghệ thuật “Những ngôi sao bất tử” do Nhà hát Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc thực hiện đã phát sóng tối 27/7 trên kênh VTV2 – Đài Truyền hình Việt Nam. Ngay sau đó, tối 28/7, Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam cũng chủ trì tổ chức chương trình nghệ thuật trực tuyến “Tổ quốc trong tim” phát trên kênh YouTube Nghệ thuật biểu diễn Việt Nam và trên Facebook Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam…

Nhà hát Tuồng Việt Nam là đơn vị đầu tiên được chọn để mở đầu chuyên đề Nhà hát Truyền hình trên VTV1. Ê kíp dàn dựng vở Trung thần đã sẵn sàng chờ thời cơ để diễn. Tuy nhiên, việc biểu diễn để phát trực tuyến và không có khán giả cũng đặt ra cho các nhà hát, các nghệ sĩ nhiều thử thách mới.

Khắc phục khó khăn biểu diễn không khán giả

Ông Phạm Ngọc Tuấn, Giám đốc Nhà hát Tuồng Việt Nam chia sẻ: “Sân khấu mà không có khán giả sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của vở diễn. Bởi sự tương tác giữa nghệ sĩ với khán giả là một trong những yếu tố rất quan trọng. Khi sân khấu không có khán giả, người nghệ sĩ biểu diễn sẽ kém đi sự hưng phấn. Tuy nhiên trong đại dịch như hiện nay không có cách nào khác, phải làm như vậy thì mới có thể duy trì hoạt động biểu diễn. Việc này đối với nghệ sĩ cũng chỉ là cách làm mang tính tình huống”.

Nghệ sỹ trẻ Phùng Thanh Huyền (Nhà hát chèo Hà Nội)

Trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Đại Đoàn Kết, ông Tuấn đã ví người nghệ sĩ trên sân khấu như những cầu thủ đá bóng. Nếu người nghệ sĩ không được lên sân khấu sẽ mai một dần, thậm chí “ngượng nghịu” và cứng nhắc, không còn sự nhuần nhuyễn, chuyên nghiệp. Yếu tố luyện tập và biểu diễn trước khán giả là một trong những yếu tố rất quan trọng. Ông Tuấn cũng liên tục khẳng định việc biểu diễn mà không có khán giả sẽ tác động không nhỏ đến chất lượng của vở diễn.

Ông Tuấn cũng lưu ý đối với việc biểu diễn khi không có khán giả: “Phải khắc phục điều kiện khách quan, bản thân người nghệ sĩ phải hết sức lưu tâm trong việc luyện tập cũng như nhiệm vụ quay truyền hình. Thực tế cũng là một hạn chế. Sân khấu là phải biểu diễn trước khán giả chứ không phải sân khấu để quay truyền hình. Để ngôn ngữ truyền hình đến với sân khấu cũng là điểm hạn chế. Bởi tiếng nói của sân khấu phải biểu diễn trực tiếp không phải thông qua truyền hình. Khán giả phải xem được chi tiết biểu diễn thông qua nghệ thuật biểu diễn từ hát, múa, diễn… Truyền hình không thể bao quát, nhìn nhận được tất cả góc độ”.

Có thể thấy, việc triển khai “Nhà hát online” trong bối cảnh hiện tại thực sự là một giải pháp mang tính chất tình thế và cũng là cơ hội để nghệ sĩ trở lại với sân khấu trong bối cảnh mới không có khán giả. Đã là vở diễn sân khấu, nhất là kịch nói thì phải có khán giả, có tương tác, có cảm xúc giữa nghệ sĩ và khán giả. Nếu dàn dựng để quay phát trực tuyến thì cũng phải đầu tư nghiêm túc, tốn kém mà chưa chắc đã hiệu quả. Đặc biệt đối với sân khấu tư nhân khi phải tự bỏ tiền túi nên làm gì cũng phải tính toán căn cơ, lời lỗ.

Thực tế, giữa sân khấu online và sân khấu biểu diễn trực tiếp sẽ có nhiều sự khác nhau, đặc biệt là về cảm xúc khi tiếp nhận. Nếu chuyển qua hình thức diễn online, nó chỉ đáp ứng được phần nào đối với người yêu sân khấu và nhu cầu biểu diễn của nghệ sĩ. Bởi khán giả là một trong những thành phần không thể thiếu của sân khấu. Không khí của khán giả phía dưới sân khấu sẽ là một trong những yếu tố quan trọng cho sự thành công của một vở diễn. Hình thức online sẽ phần nào đó làm giảm đi nhiều sự hứng thú, hấp dẫn của cả người biểu diễn và khán giả.

Bên cạnh đó, trang thiết bị cũng là một trong những vấn đề được các nhà hát quan tâm. Một vở diễn mà làm online thì phải quay nhiều máy, nhiều góc độ khác nhau thì mới thể hiện được tinh thần của vở diễn sân khấu. Việc xây dựng “Nhà hát online” đòi hỏi nhiều yếu tố kỹ thuật cao mà vấn đề này nhiều người hết sức lo ngại. Nếu không cẩn thận sẽ biến nghệ thuật biểu diễn sân khấu trở thành truyền hình do không còn yếu tố sân khấu.

Theo Đại Đoàn kết

Tags: #Nhà hát chèo Hà Nội#nhà hát online#Nhà hát truyền hình#Nhà hát tuồng Việt Nam#Phùng Thanh Huyền