Bảo tồn và phát triển Chèo trong lực lượng vũ trang hiện nay

LTS: “Bảo tồn và phát triển nghệ thuật chèo trong quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” là đề tài nghiên cứu khoa học cấp Tổng cục chính trị – Bộ Quốc phòng do Nhà hát chèo Quân đội chủ trì, đại tá, đạo diễn, NSND, thạc sỹ Nguyễn Quốc Trượng làm chủ nhiệm.

Với góc nhìn đa chiều, phân tích sâu sắc, thấu đáo, đề tài đã được Hội đồng khoa học đánh giá xuất sắc. Ngoài NSND Nguyễn Quốc Trượng là chủ nhiệm, công trình còn có sự đóng góp của đại tá – ths Lê Danh Toàn, thượng tá – ths Nguyễn Văn Vỹ,  trung tá – ths Hà Quang Hảo, đại úy – ths Đào Anh Tuấn. TCSK xin trích đăng một phần trong công trình của nhóm nghiên cứu.

Những vở diễn mặc định thương hiệu Nhà hát Chèo Quân đội như  “Đường về trận địa”, “Nguyễn Viết Xuân”, “Ánh sao đầu núi”, “Bài ca giữ nước”, “Nước mắt bà chúa kho”, “Nữ tứ tài”, “Người tử tù mất tích”, “Điều đọng lại sau chiến tranh”, “Lời ước nguyền”, “Hùng ca Bạch Đằng giang”, “Bến nước đời người”, “Chu Văn An- Người thầy của muôn đời”, “Tiếng đàn vùng Mê Thảo”, “Đời luận anh hùng”, “Bến nước Ngũ Bồ”, “Công lý không gục ngã”, “Những người mẹ”, “Rặng trâm bầu”... đã khẳng định chất lượng nghệ thuật cũng như tài năng, sự sáng tạo của tập thể diễn viên, nhạc công của đơn vị. Hơn hết, những vở này còn là minh chứng cho định hướng đúng đắn về sự kế thừa và phát triển nghệ thuật chèo tại Nhà hát Chèo Quân đội.

Vở “Ánh sao đầu núi”

Trong mục tiêu bảo tồn, phát triển nghệ thuật Chèo giai đoạn mới, cần khai thác thế mạnh của nghệ thuật truyền thống nói chung, nghệ thuật Chèo nói riêng để phát hành, phổ biến những làn điệu hay, có giá trị khuyến giáo đạo đức, giá trị thẩm mỹ, nhân văn góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của quân nhân. Để làm tốt công tác bảo tồn và phát triển nghệ thuật chèo, Nhà hát Chèo Quân đội tiến hành những việc sau:

Một: Lập đề án, xin kinh phí thực hiện việc sưu tầm bổ sung và ghi âm toàn bộ làn điệu Chèo cổ truyền. Mời các nghệ sĩ giỏi tại đơn vị và ngoài đơn vị về thu thanh để lưu giữ phục vụ việc đào tạo nghệ sĩ trẻ hát đúng, hát hay các làn điệu Chèo cổ truyền.

Hai: Dựng lại các trích đoạn, các vở diễn truyền thống của Nhà hát Chèo Quân đội, có sự lựa chọn, mời các diễn viên giỏi tham gia để ghi hình lưu giữ cho thế hệ mai sau.

Ba: Nhà hát Chèo Quân đội lập kế hoạch phối hợp, cử các diễn viên đến từng đơn vị để phát hiện, xây dựng nòng cốt Chèo trong các đơn vị toàn quân.

Bốn: Đầu tư, đặt hàng để có những Kịch bản chèo hay, có giá trị nhân văn, hội đủ tính thẩm mỹ Chèo. Đề tài gắn với Quân đội nhân dân Việt Nam, có tác dụng giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức cách mạng, đồng thời lên án, chống lại những biểu hiện lệch chuẩn trong cuộc sống hiện nay nơi quân ngũ.

Năm: Bảo tồn, phát triển thông qua hình thức đào tạo. Thường xuyên bồi dưỡng năng lực chuyên môn, nghề nghiệp, nâng cao nhận thức chính trị cho đội ngũ lãnh đạo, diễn viên, nhạc công, đặc biệt là đội ngũ diễn viên trẻ để họ ý thức trách nhiệm lưu giữ, bảo tồn và phát triển di sản văn hóa cổ truyền, bởi họ chính là đội ngũ đang “bảo tồn sống” nghệ thuật Chèo trong Nhà hát Chèo Quân đội. Sáu là: Bảo tồn trong chương trình, kịch mục của Nhà hát.

Mỗi đơn vị Quân đội đều có đội ngũ cán bộ Văn hóa nghệ thuật Quân đội, những chiến sĩ – nghệ sĩ có năng lực chuyên môn nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Đấy là điều kiện thuận lợi để tiến hành công việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật Chèo trong Quân đội nhân dân Việt Nam, giúp phổ biến, lan tỏa cái hay, cái đẹp của nghệ thuật Chèo đến các quân nhân. Chúng ta đang sống trong thời đại của công nghệ thông tin, của kỹ thuật số, của mạng internet phủ sóng toàn cầu.

Vì vậy, đơn giản và ít tốn kém nhất để phổ biến cái hay, cái đẹp của nghệ thuật Chèo là tiến hành chọn lựa những làn điệu Chèo, những trích đoạn dễ học, in thành đĩa DVD phát cho các đơn vị cơ sở, sau đó cử diễn viên xuống truyền dạy. Bên cạnh đó, phối hợp với đơn vị chọn lựa những hạt nhân văn nghệ (chú trọng các quân nhân quê ở những vùng Chèo), tổ chức đưa diễn viên của Nhà hát Chèo quân đội về dạy hát Chèo cho chiến sĩ.

Nhóm thực hiện đề tài cùng Hội đồng khoa học tại Lễ bảo vệ

Đưa hát Chèo vào các chương trình văn nghệ, liên hoan trong lực lượng toàn quân nhằm quảng bá tới các quân nhân. Hoạt động này giúp các chiến sĩ trẻ tiếp cận loại hình nghệ thuật Chèo, đồng thời có ý thức góp phần gìn giữ, bào tồn và phát huy chúng cùng nhà quản lý. Khuyến khích các chiến sĩ sáng tác lời mới có nội dung tuyên truyền, ca ngợi những cái tốt đẹp, nhân văn trong quân ngũ. Duy trì thường xuyên việc tổ chức các buổi biểu diễn giao lưu giữa Nhà hát Chèo Quân đội với các đơn vị trong toàn lực lượng quân đội.

Nhà hát đề xuất các đơn vị nghệ thuật Ca Múa Nhạc trong toàn quân (Từ Quân khu 1 đến Quân khu 9) đưa lên dàn dựng các tiết mục sử dụng hát, múa, trích đoạn Chèo… vào chương trình, kịch mục biểu diễn để thiết thực phổ biến di sản văn hóa Chèo của dân tộc đến đồng bào, chiến sĩ, góp phần bảo tồn, phát huy nghệ thuật Chèo sâu rộng hơn, hiệu quả hơn trong môi trường Quân đội.

Từ năm 1996-1999,  Đoàn Nghệ thuật Tổng Cục Hậu cần đã kết hợp với Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội mở lớp liên kết đào tạo diễn viên, nhạc công Chèo Khóa I, Hệ Trung cấp. Năm 2009, Khoa Sân khấu – Điện ảnh – Viết văn, Trường Đại học Văn hóa nghệ thuật Quân đội từng liên kết với Nhà hát Chèo Quân đội đào tạo 24 học viên gồm các nghệ sĩ, diễn viên, sáng tác chỉ huy hệ đại học vừa học vừa làm sân khấu Chèo khóa I (2009-2013).

Định hướng chung của công tác đào tạo này là trang bị chuyên sâu trình độ, nghề nghiệp cho các nghệ sĩ, diễn viên đáp ứng nhu cầu xã hội. Đó là hướng phát triển bền vững của nghệ thuật truyền thống trong môi trường quân đội. Tuy nhiên, sau 02 lớp đào tạo chuyên ngành sân khấu Chèo, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội đã không tuyển sinh thêm. Các diễn viên trẻ được tuyển thẳng từ Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội về Nhà hát.

Các đồng chí lãnh đạo tặng hoa Nhà hát sau buổi biểu diễn vở “Đại tướng Nguyễn Chí Thanh – Sáng trong như ngọc một con người”

Với đặc thù của một trường chuyên đào tạo nguồn nhân lực văn hóa, nghệ thuật phục vụ trong môi trường quân đội là chính, chúng tôi nghĩ sẽ tốt hơn nếu như Khoa Sân khấu – Điện ảnh – Viết văn đưa bộ môn Chèo vào chương trình giảng dạy. Việc làm này một mặt tạo nguồn cho các đơn vị nghệ thuật trong toàn quân; mặt khác, giúp các học viên thêm yêu trọng bộ môn nghệ thuật thuần Việt để có ý thức bảo tồn, phát huy di sản văn hóa nghệ thuật dân tộc. Các học viên này sẽ là những cán bộ nòng cốt Chèo tại các đơn vị toàn quân.

Gìn giữ, bảo tồn và phát triển nghệ thuật Chèo trong Quân đội nhân dân Việt Nam là trách nhiệm của chúng ta trước lịch sử. Phát triển nghệ thuật Chèo phù hợp với cuộc sống đương đại là quy luật tất yếu trong xu thế hội nhập toàn cầu. Qua những vở diễn Chèo mang đậm khí chất hào hùng, những trang sử oanh liệt của dân tộc Việt Nam, chúng ta có dịp “gặp lại” các vị anh hùng dân tộc, các nhân vật lịch sử đã có công dựng nước và giữ nước. Hình ảnh bà mẹ, anh bộ đội, các chị thanh niên xung phong, anh lái xe…  góp phần đem lại hòa bình cho dân tộc trong biết bao câu chuyện Chèo sẽ là những bài học quý giá cho các thế hệ chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam, giúp họ tự hào về truyền thống cách mạng, thêm gắn bó, yêu trọng quê hương đất nước.

NSND, ĐẠO DIỄN NGUYỄN QUỐC TRƯỢNG

Tags: #Chèo#Nhà hát chèo Quân đội#NSND Quốc Trượng